Verplichte AI-geletterdheid onder de EU AI Act: zo richt je je trainingsprogramma in

AI-geletterdheid is sinds 2 februari 2025 verplicht onder artikel 4 van de EU AI Act: iedereen die namens jouw organisatie met AI werkt, moet genoeg kennis hebben om die AI verantwoord in te zetten. Het is een zorgplicht, geen certificaat: je hoeft niemand een examen te laten halen, je moet aantoonbaar zorgen dat je mensen weten wat ze doen. Een goed programma is rolgericht, praktisch en herhaald, zodat kennis meegroeit met nieuwe tools.

Is AI-geletterdheid echt verplicht?

Ja. Artikel 4 (2024) verplicht aanbieders en gebruiksverantwoordelijken om te zorgen voor een toereikend niveau van AI-geletterdheid bij hun personeel en anderen die namens hen AI-systemen bedienen. De verplichting geldt sinds 2 februari 2025. De wet schrijft geen vaste opleiding of certificaat voor; ze vraagt dat je rekening houdt met de kennis, ervaring en context van de betrokkenen en de toepassing. Voor de meeste organisaties is dit dus vooral een kwestie van goed regelen, niet van een dure verplichting.

Wat moet een trainingsprogramma bevatten?

Een werkbaar programma dekt een aantal vaste onderdelen:

• Basiskennis: wat AI wel en niet kan, hoe generatieve modellen werken en waar ze de fout in gaan.
• Verantwoord gebruik: omgaan met bedrijfsdata en privacy, en het herkennen van onjuiste of bevooroordeelde output.
• Praktische vaardigheden: goede prompts schrijven, output beoordelen en AI zinvol inzetten in het eigen werk.
• Kaders: welke tools zijn toegestaan, en wat zijn de interne afspraken en de hoofdlijnen van de EU AI Act.
• Menselijk toezicht: wanneer een mens moet meekijken bij besluiten die anderen raken.

Hoe stem je het af op rollen?

Niet iedereen hoeft evenveel te weten. Een rolgerichte opzet werkt het best: een korte basissessie voor iedereen, en een verdieping voor teams die intensief met AI werken of met gevoelige toepassingen te maken hebben. Een marketeer die tekst laat genereren heeft andere kennis nodig dan een HR-medewerker die met een selectietool werkt. Stem het niveau af op wat mensen in hun werk daadwerkelijk tegenkomen, zodat de training blijft hangen.

Hoe zet je het stap voor stap op?

1. Breng in kaart wie in je organisatie met AI werkt en met welke toepassingen.
2. Bepaal per rol welk niveau van geletterdheid nodig is.
3. Geef een basissessie voor iedereen en verdiepende sessies voor de zwaardere rollen.
4. Leg vast wie welke training heeft gevolgd, zodat je de zorgplicht kunt aantonen.
5. Herhaal en actualiseer periodiek, want tools en risico's veranderen snel.

Een praktijkvoorbeeld: een organisatie geeft alle medewerkers een sessie van een dagdeel over de basis en verantwoord gebruik, en biedt de teams die dagelijks met AI werken een verdieping met prompt-technieken en het beoordelen van output. De deelname wordt bijgehouden in een eenvoudig overzicht, zodat de organisatie bij een controle kan laten zien dat ze aan de zorgplicht voldoet.

Geletterdheid pakt precies de grootste drempel aan. Gebrek aan ervaring is met 74,6 procent de belangrijkste reden dat Nederlandse bedrijven AI nog niet gebruiken, meldt het CBS (2025). Een programma dat medewerkers vertrouwd maakt met AI verlaagt die drempel en voldoet tegelijk aan de wet.

Wil je AI-geletterdheid praktisch regelen? Lees de uitleg over AI-geletterdheid, borg het met een AI-governanceframework, bekijk de trainingen of vraag een training op maat aan.

Veelgestelde vragen

Hebben we een certificaat nodig?

Nee. Artikel 4 vraagt een toereikend niveau van AI-geletterdheid, geen formeel certificaat of examen. Wel is het verstandig om vast te leggen wie welke training heeft gevolgd, zodat je de zorgplicht kunt aantonen.

Voor wie geldt de verplichting?

Voor iedereen die namens je organisatie AI-systemen gebruikt of bedient, van directie tot uitvoerende medewerkers, en waar relevant ook ingehuurde krachten. Het niveau stem je af op de rol en de toepassing.

Hoe vaak moeten we de training herhalen?

De wet noemt geen vaste frequentie. Omdat tools en risico's snel veranderen, is periodiek herhalen en actualiseren verstandig, bijvoorbeeld jaarlijks of bij de introductie van nieuwe AI-toepassingen.