Regels en kennis

Een klant van een verzonnen webshop stuurt een jas terug, twintig dagen na levering, met de kassabon erbij. Het systeem van de webshop handelt retouren af met drie regels:

1. Binnen 30 dagen en met bon: geld terug.
2. Binnen 30 dagen zonder bon: een tegoedbon.
3. Na 30 dagen, met of zonder bon: geen retour.

Kennis in regels

Al in de jaren zeventig, toen het geld voor de grote beloftes opdroogde, werkten onderzoekers aan een bescheidener doel. Geen machine die alles kan, maar een computer met de kennis van één specialist. Die kennis werd opgeschreven als regels: als dit zo is, dan doe je dat. Zulke programma's heten expertsystemen.

Een bekend voorbeeld is MYCIN, in de jaren zeventig gebouwd aan Stanford University. Het programma stelde een arts vragen over een patiënt en adviseerde welke ziekteverwekker waarschijnlijk een infectie veroorzaakte en welk antibioticum paste. In 1979 legden onderzoekers de adviezen van MYCIN en van vijf specialisten aan acht experts voor, zonder te zeggen van wie ze kwamen. MYCIN kreeg vaker een voldoende dan de specialisten. Toch is het nooit in een ziekenhuis gebruikt: volgens de makers was het te duur, wist het te weinig en was het te lastig in gebruik.

Het grote zakelijke succes kwam van XCON, vanaf 1980 in gebruik bij de computerfabrikant Digital Equipment Corporation. XCON controleerde bestellingen en stelde de juiste onderdelen samen. Dat handwerk was bij het bedrijf een knelpunt geweest. Volgens het tijdschrift Time bespaarde het bedrijf er in 1988 zo'n 25 miljoen dollar per jaar mee. In de jaren tachtig investeerden bedrijven wereldwijd in expertsystemen.

Waar je ze vandaag tegenkomt

Regelsystemen zijn nooit verdwenen. Een ALS-formule in Excel, een mailregel die berichten in een map zet, een chatbot op een website die je alleen knoppen laat kiezen: allemaal regels die een mens heeft bedacht. Voor een overzichtelijke taak met duidelijke regels is dat vaak precies goed. Het is voorspelbaar, en je kunt uitleggen waarom het iets doet.

Als je een systeem kiest

Vraag bij een systeem dat beslissingen neemt of iemand kan uitleggen hoe het tot een besluit komt. Bij vaste regels kan dat altijd. Bij systemen die leren van voorbeelden is dat lastiger, en daar kom je in de volgende module achter.