De nieuwe golf, en jij
ChatGPT: wat is echt nieuw?
Je collega heeft een chatbot een korte mededeling laten samenvatten. Hier is de mededeling, en daaronder drie samenvattingen. Alles is verzonnen voor deze oefening.
Vanaf 1 maart gaat de kantine om 8.00 uur open in plaats van om 7.30 uur. De lunch blijft van 12.00 tot 13.30 uur. Op vrijdag is de kantine vanaf 1 maart gesloten.
30 november 2022
Op die dag zette het Amerikaanse bedrijf OpenAI ChatGPT online, als proefversie voor iedereen. Vijf dagen later meldde topman Sam Altman dat ChatGPT al meer dan een miljoen gebruikers had. Volgens een schatting van de bank UBS, waarover persbureau Reuters op 1 februari 2023 berichtte, ging het in januari 2023 al om zo'n 100 miljoen gebruikers per maand. Ook in Nederland ging het hard: volgens het CBS gebruikte in 2025 ongeveer een op de drie bedrijven met tien of meer werkzame personen een vorm van AI, tegen 14 procent in 2023.
Achter ChatGPT zit een taalmodel: een netwerk, gebouwd met de transformer, dat op enorme hoeveelheden tekst is getraind en zelf tekst schrijft. Wat is daar nieuw aan?
- Eén systeem voor veel taken. Schrijven, samenvatten, vertalen, uitleggen. Geen apart systeem per taak, zoals bij Deep Blue of de expertsystemen.
- Het maakt zelf iets nieuws. Dit heet generatieve AI. De spamfilter leert ook van voorbeelden, maar sorteert alleen.
- Je praat er gewoon tegen. Geen knoppen of programmeertaal, maar een gesprek.
Beschrijving van dit schema
Drie vakken. Vaste regels: een mens bedenkt de regels, bijvoorbeeld een retoursysteem. Leren om te sorteren of te voorspellen: de computer vindt het patroon in voorbeelden, bijvoorbeeld een spamfilter. Leren om iets nieuws te maken: de computer schrijft of tekent zelf, bijvoorbeeld een chatbot. Echte toepassingen combineren ze vaak.
Wat er niet nieuw is
Een taalmodel kan een goede mail schrijven en in dezelfde adem een bron verzinnen. Het klinkt even overtuigend als de vriendelijke webshopchatbot waarmee deze cursus begon, of als de samenvatting hierboven die de lunchtijden inkortte. Menselijk klinken en gelijk hebben, het oude verschil van Turing, is er nog steeds.
Dat maakt een chatbot niet onbruikbaar. Hij is erg goed in een eerste versie, een samenvatting of een andere toon. Maar controleer wat ertoe doet: klopt elke bewering met de bron?
Meer weten
Het CBS-cijfer. Het cijfer over 2025 is voorlopig. Het gaat om bedrijven met tien of meer werkzame personen.
Bronnen
- OpenAI, "Introducing ChatGPT", 30 november 2022. openai.com
- S. Altman op X, 5 december 2022. x.com
- K. Hu, "ChatGPT sets record for fastest-growing user base", Reuters, 1 februari 2023. reuters.com
- CBS, Digitalisering en kenniseconomie 2025, hoofdstuk 3, 10 februari 2026. cbs.nl
In je eigen werk (optioneel)
Dit is een extra naast de oefening hierboven. Je hebt er een chatbot naar keuze voor nodig, of je leest alleen het voorbeeld.
Vat deze tekst samen in drie zinnen. Zet achter elke zin tussen haakjes de zin uit de tekst waar hij op steunt. Staat iets niet in de tekst, zeg dat dan. Vanaf 1 maart gaat de kantine om 8.00 uur open in plaats van om 7.30 uur. De lunch blijft van 12.00 tot 13.30 uur. Op vrijdag is de kantine vanaf 1 maart gesloten.
Kopieer de tekst hierboven naar een chatbot, of vervang de mededeling door een korte tekst uit je eigen werk. Controleer of elke zin van de samenvatting echt in de bron staat.